علائم شیزوفرنی و عوامل تشدید کننده این بیماری چیست؟

شیزوفرنی که با نام اسکیزوفرنی نیز شناخته می‌شود. یک بیماری روانی پیچیده و مزمن است که عمیقاً افکار، ادراکات و درک فرد از واقعیت را مختل می‌کند. همچنین علائم شیزوفرنی، باعث قطع ارتباط بین دنیای درونی ذهن و دنیای بیرونی می‌شود.

توهمات باعث می‌شود افراد صداهایی را بشنوند یا چیزهایی ببینند که  به طور واقعی وجود ندارند. هذیان‌ها به باورهای غیرمنطقی و تزلزل ناپذیری دامن می‌زنند که هیچ مبنایی در واقعیت ندارند. گفتار و رفتار نامنظم ارتباط و عملکرد روزانه را بسیار دشوار می‌کند.

هیچ درمانی برای اسکیزوفرنی وجود ندارد، اما یک بیماری بسیار قابل درمان با مجموعه‌ای از داروهای ضد روان پریشی، درمان و تکنیک‌های مدیریت سبک زندگی است. درمان مداوم در کنترل علائم مثبت ناتوان کننده مانند هذیان و توهم کمک زیادی می‌کند.

با این حال، علائم منفی اسکیزوفرنی مانند فقدان انگیزه، کناره گیری اجتماعی و اختلالات شناختی اغلب حتی زمانی که علائم مثبت مدیریت می‌شوند، باقی می‌مانند. این سفر نیازمند تعهد مادام‌العمر به درمان، مراقبت از خود و داشتن یک سیستم پشتیبانی قوی است.

در این مجله تخصصی مغز و اعصاب برین مگ، درباره علائم شیزوفرنی و عوامل تشدید کننده این بیماری می‌پردازیم پس تا انتهای مطلب با ما همراه باشید.

شیزوفرنی چیست؟

شیزوفرنی که با نام اسکیزوفرنی نیز آن را می‌شناسند، یک اختلال روانی مزمن است که بر تفکر، احساسات و رفتار فرد تأثیر می‌گذارد. افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است دچار توهم یا هذیان شوند، در درک واقعیت مشکل داشته باشند و رفتار یا گفتار غیرمنظم داشته باشند. این اختلال می‌تواند توانایی فرد را در کار، مدرسه و حفظ روابط مختل کند.

شیزوفرنی شایع ترین اختلال روانی سایکوتیک است و حدود ۱٪ از جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بیماری معمولاً در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی شروع می‌شود، اما در برخی موارد ممکن است در دوران کودکی یا بعد از ۴۵ سالگی ظاهر شود.

علت دقیق شیزوفرنی ناشناخته است، اما گفته می‌شود ترکیبی از عوامل ژنتیکی، بیولوژیکی و محیطی در آن نقش دارند. سابقه خانوادگی، مشکلات دوران جنینی و برخی از عفونت‌های ویروسی می‌تواند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهد.

هیچ درمانی برای شیزوفرنی وجود ندارد، اما با دارو و درمان می‌توان علائم را کنترل کرد. افراد مبتلا به اسکیزوفرنی که درمان مناسب را دریافت می‌کنند می‌توانند زندگی عادی و پرباری داشته باشند.

علائم شیزوفرنی چیست؟

شیزوفرنی گاهی اوقات به عنوان “علائم مثبت” و “علائم منفی” توصیف می‌شود. علائم مثبت علاوه بر واقعیت تجربه می‌شوند در حالی که علائم منفی بر توانایی شما برای عملکرد تأثیر می‌گذارد این نشانه‌ها شامل موارد زیر است:

۱. علائم مثبت شیزوفرنی

علائم مثبت اسکیزوفرنی شامل افکار، احساسات و رفتارهایی است که اغلب غیرطبیعی یا غیرواقعی تلقی می‌شوند. این علائم در افراد مبتلا به این بیماری شایع تر از افراد عادی است و می‌تواند توانایی آنها را در عملکرد در زندگی روزمره مختل کند.

۱. هذیان ها

هذیان به باورهای نادرست محکمی اشاره دارد که بر اساس واقعیت نیستند. برای افراد مبتلا به اسکیزوفرنی، هذیان‌های رایج عبارتند از:

  • هذیان‌های آزار و اذیت: این باور غیرمنطقی که آنها مورد آزار و اذیت قرار می‌گیرند، علیه آنها توطئه می‌شود، یا عمداً قربانی می‌شوند، در حالی که هیچ مدرکی برای این موضوع وجود ندارد.
 
  • هذیان مرجع: اعتقاد به این که وقایع تصادفی، اظهارات، یا نشانه‌های محیطی دارای معنای خاص و شخصی هستند که به طور خاص متوجه آنها می‌شود، در حالی که به طور واقعی این‌طور نیست.
 
  • هذیان‌های بزرگ: باورهای بی‌اساس مبنی بر اینکه آنها دارای توانایی‌ها، استعدادها، ثروت یا موقعیت‌های عالی مانند یک سلبریتی مشهور یا حاکم قدرتمند هستند.
 
  • توهمات فاجعه آمیز: ترس غیرمنطقی از اینکه یک فاجعه بزرگ قریب‌الوقوع یا اجتناب ناپذیر است در صورتی که هیچ مبنای واقعی برای این باور وجود نداشته باشد.
 
۲. توهمات

توهم ها ادراکات حسی دروغینی هستند که واقعی به نظر می رسند. آنها می توانند در هر یک از حواس پنجگانه رخ دهند، اما شایع ترین نوع توهم شنوایی است که در آن افراد مبتلا به اسکیزوفرنی صداهایی را می شنوند که دیگران نمی شنوند. توهمات می‌تواند بسیار واضح و واقعی باشند و تشخیص آنها از واقعیت برای فرد مبتلا دشوار باشد.

۳. گفتار آشفته

گفتار آشفته به اختلالی در گفتار و زبان اشاره دارد که درک آن برای دیگران دشوار است. این امر می‌تواند به دلیل مشکل در سازماندهی افکار، جهش از یک موضوع به موضوع دیگر یا صحبت با سرعت یا آهستگی غیرمعمول باشد. در برخی موارد، گفتار آشفته ممکن است آنقدر شدید باشد که به عنوان “سالاد کلمات” شناخته شود که در آن فرد مبتلا به اسکیزوفرنی کلمات یا عباراتی را بدون هیچ معنی واضحی به زبان می آورد.

علائم شیزوفرنی
۴. رفتار آشفته

رفتار آشفته به رفتاری غیرمعمول و غیرقابل پیش بینی اشاره دارد که برای دیگران قابل درک نیست. این امر می‌تواند شامل حرکات عجیب و غریب، ژست ها یا حالات چهره، یا مقاومت در برابر مراقبت یا دستورالعمل باشد. در برخی موارد، رفتار آشفته ممکن است تهاجمی یا خطرناک باشد.

 

۵. از دست دادن انسجام فکری:

از دست دادن انسجام فکری به اختلالی در تفکر اشاره دارد که در آن دنبال کردن افکار و ایده ها برای دیگران دشوار است. این امر می‌تواند به دلیل مشکل در تمرکز، جهش از یک موضوع به موضوع دیگر یا فراموش کردن آنچه در مورد آن صحبت می‌شود، باشد. افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است در پاسخ به سوالات به طور مبهم یا نامرتبط پاسخ دهند، یا در مکالمه دنبال کردن را دشوار بدانند.

علائم مثبت اسکیزوفرنی می‌تواند بسیار شدید و ناتوان کننده باشد. با این حال، با درمان مناسب، می‌توان آنها را به طور موثری کنترل کرد.

۲. علائم منفی شیزوفرنی

علائم منفی شیزوفرنی به کاهش یا از دست رفتن توانایی‌های عادی رفتاری، شناختی و عاطفی اشاره دارد. این علائم این علائم می‌تواند به اندازه علائم مثبت (مانند توهم و هذیان) ناتوان کننده باشد و توانایی فرد را در عملکرد در زندگی روزمره مختل کند که عبارتند از:

۱.کژکاری عاطفی (آپاتی)

کژکاری عاطفی یا آپاتی به بی‌تفاوتی، بی‌انگیزگی و کاهش احساسات و هیجانات در فرد مبتلا به شیزوفرنی گفته می‌شود. افراد مبتلا به این علامت، کمتر لذت می‌برند، کمتر عصبانی یا ناراحت می‌شوند و به طور کلی واکنش‌های هیجانی کمتری از خود نشان می‌دهند.

آنها ممکن است بی‌تفاوت به نظر برسند و در فعالیت‌های اجتماعی یا تفریحی که قبلاً از آنها لذت می‌بردند، شرکت نکنند. این حالت می‌تواند باعث شود فرد مبتلا به شیزوفرنی انگیزه کمتری برای برقراری ارتباط با دیگران داشته باشد و روابط بین فردی او دچار اختلال شود. همچنین ممکن است در انجام کارهای روزمره و مراقبت از خود بی‌انگیزه شود. 

۲. انزوای اجتماعی

انزوای اجتماعی یکی دیگر از علائم منفی شیزوفرنی است که در آن فرد مبتلا تمایل به گوشه‌گیری و دوری از دیگران را دارد. افراد مبتلا به این علامت، ممکن است از شرکت در فعالیت‌های اجتماعی یا گروهی خودداری کنند، کمتر با دیگران ارتباط برقرار کنند و ترجیح دهند بیشتر زمان خود را به تنهایی سپری کنند. همچنین ممکن است که در انجام فعالیت‌های روزانه مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن یا بهداشت شخصی بی انگیزه باشند.

 این انزوای اجتماعی می‌تواند ناشی از کژکاری عاطفی، اضطراب اجتماعی یا ترس از قضاوت دیگران باشد. همچنین ممکن است به دلیل کاهش انگیزه یا مشکلات شناختی در برقراری ارتباط مؤثر رخ دهد. 

۳. کاهش گفتار

کاهش گفتار یا آلوژیا یکی دیگر از علائم منفی شیزوفرنی است که در آن فرد مبتلا کمتر صحبت می‌کند و پاسخ‌های کوتاه و محدود می‌دهد. در این حالت، فرد ممکن است در پاسخ به سؤالات، جملات کوتاه و ناقص بگوید یا حتی فقط با حرکات سر یا اشاره پاسخ دهد. گفتار او ممکن است آهسته، کم‌حجم و فاقد جزئیات باشد. کاهش گفتار می‌تواند ناشی از کژکاری عاطفی، کاهش انگیزه یا مشکلات شناختی در پردازش و بیان افکار باشد. این علامت می‌تواند بر ارتباط مؤثر فرد با دیگران تأثیر بگذارد. 

علائم شیزوفرنی
۴.اختلال در تفکر استدلالی و حل مسئله

اختلال در تفکر استدلالی و حل مسئله نیز یکی از علائم منفی شیزوفرنی محسوب می‌شود که در آن فرد مبتلا در درک اطلاعات، استدلال منطقی و حل مشکلات دچار مشکل است. افراد مبتلا به این علامت، ممکن است در انجام فعالیت‌های شناختی پیچیده؛ مانند برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری یا حل مسائل چالش‌برانگیز با مشکل مواجه شوند. آنها ممکن است در یادگیری مهارت‌های جدید یا به خاطر سپردن اطلاعات دچار اشکال باشند. این اختلال در تفکر می‌تواند بر عملکرد شغلی، تحصیلی و زندگی روزمره فرد مبتلا تأثیر بگذارد و باعث کاهش استقلال و خودکفایی او شود. 

در مجموع، علائم منفی شیزوفرنی می‌توانند بر کارکردهای اجتماعی، شناختی و انگیزشی فرد مبتلا تأثیر گذاشته و کیفیت زندگی او را کاهش دهند. درمان دارویی و روان‌درمانی می‌تواند در کاهش این علائم مؤثر باشد. 

عوامل تشدید کننده شیزوفرنی چیست؟

عوامل زیر می‌توانند شیزوفرنی را تشدید کنند:

۱. سابقه خانوادگی ابتلا به شیزوفرنی

داشتن اقوام درجه یک مبتلا به شیزوفرنی مانند والدین، خواهر و برادر، خطر ابتلا به این اختلال را افزایش می‌دهد که نشان دهنده نقش ژنتیک در بروز بیماری است.

مصرف مواد مخدر به ویژه حشیش و شیشه

مصرف مواد روان‌گردان مانند حشیش و متامفتامین (شیشه) می‌تواند خطر ابتلا به شیزوفرنی یا تشدید علائم آن را افزایش دهد.

۲. استرس‌های زیستی

عوامل استرس‌زای زیستی؛ مانند عفونت‌ها، کمبود مواد مغذی و آسیب‌های مغزی می‌توانند زمینه را برای بروز یا تشدید شیزوفرنی فراهم کنند.

۳. تولد در فصول خاص سال

بر اساس مطالعات، افرادی که در زمستان و اوایل بهار (ژانویه تا آوریل در نیمکره شمالی) متولد می‌شوند، خطر بیشتری برای ابتلا به شیزوفرنی دارند که احتمالاً به دلیل عوامل محیطی یا عفونت‌های ویروسی در این فصول است.

بنابراین، عوامل ژنتیکی، مصرف مواد، استرس‌های زیستی، فصل تولد و احتمالاً عوامل محیطی دیگر می‌توانند در تشدید یا بروز شیزوفرنی نقش داشته باشند.

علائم شیزوفرنی در نوجوانان

شناسایی اسکیزوفرنی در نوجوانان می‌تواند چالش برانگیز باشد؛ زیرا برخی از علائم و نشانه‌های اولیه معمولاً در بسیاری از نوجوانان مشاهده می‌شود. این شامل:

  • کناره گیری اجتماعی و انزوا از دوستان و خانواده
  • کاهش عملکرد تحصیلی و نمرات
  • الگوهای خواب آشفته
  • نوسانات خلقی مانند تحریک پذیری یا افسردگی
  • فقدان انگیزه و انگیزه
 

علاوه بر این، سوء مصرف مواد تفریحی، مانند ماری‌جوانا، محرک‌هایی مانند کوکائین یا مت‌آمفتامین‌ها، و مواد توهم زا، می‌تواند اثرات مشابهی داشته باشد و تشخیص را پیچیده تر کند.

یک عامل متمایز کلیدی این است که نوجوانان مبتلا به اسکیزوفرنی در مقایسه با بزرگسالان مبتلا به این اختلال که احتمال بیشتری برای بروز باورهای هذیانی دارند، بیشتر مستعد تجربه توهمات واضح هستند.

شروع علائم روان پریشی واضح مانند توهم، هذیان، و تفکر آشفته اغلب نشان دهنده نیاز به ارزیابی و مداخله سریع است. با این حال، تغییرات ظریف اولیه در رفتار و عملکرد در مرحله شروع بیماری به راحتی می‌تواند مورد توجه قرار نگیرد یا با مسائل معمولی نوجوان اشتباه گرفته شود.

بسیار مهم است که مراقب هرگونه تغییر مداوم و بدتر در وضعیت روانی، شناخت و عملکرد روزانه نوجوان باشید، زیرا تشخیص و درمان به موقع می‌تواند به طور قابل توجهی نتایج بلندمدت در اسکیزوفرنی را بهبود بخشد.

علائم شیزوفرنی

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

یکی از چالش‌های اصلی در مواجهه با شیزوفرنی این است که افراد مبتلا به این اختلال اغلب بینش یا آگاهی ندارند که دارای یک وضعیت سلامت روان هستند که نیاز به مداخله پزشکی دارد. این فقدان بینش، همچنین به عنوان آنوسوگنوزیا شناخته می‌شود، می‌تواند تشخیص نیاز به درمان را برای افراد مبتلا به اسکیزوفرنی بسیار دشوار کند.

در چنین مواردی، غالباً اعضای خانواده، دوستان یا مراقبان این وظیفه را به عهده می‌گیرند که ابتکار عمل را به دست بگیرند و از طرف فرد کمک حرفه‌ای بخواهند. اختلال در درک دقیق وضعیت روانی خود می‌تواند منجر به ناتوانی در تشخیص وجود علائمی مانند توهم، هذیان، یا تفکر و رفتار آشفته شود.

افرادی که آنوسوگنوزیا را تجربه می‌کنند ممکن است به شدت اشتباه بودن چیزی را انکار کنند، تصور نیاز به درمان را رد کنند و فعالانه در برابر تلاش‌ها برای ارائه مراقبت و حمایت مقاومت کنند. این عدم بینش می‌تواند مانع مهمی برای جستجو و پایبندی به درمان باشد و نقش عزیزان را در حصول اطمینان از مداخله به موقع و تداوم مراقبت حیاتی کند.

برای خانواده و دوستان ضروری است که خود را در مورد علائم و نشانه‌های شیزوفرنی و همچنین گزینه‌های درمانی موجود را آموزش دهند. همچنین با صبر، درک و راهنمایی حرفه‌ای، آنها می‌توانند نقشی حیاتی در کمک به عزیزان خود در دسترسی به مراقبت‌های پزشکی و خدمات پشتیبانی لازم داشته باشند، حتی زمانی که خود فرد ممکن است نیاز به آن را تشخیص ندهد.

حمایت از یک عزیز مبتلا به شیزوفرنی

اگر متوجه شدید که یکی از نزدیکان شما علائمی را نشان می‌دهد که می‌تواند نشان دهنده اسکیزوفرنی باشد، مهم است که با دقت و شفقت به موقعیت نزدیک شوید. در حالی که نمی‌توانید آنها را مجبور کنید که به دنبال کمک باشند، می‌توانید نگرانی‌های خود را بیان کنید و در طول فرایند تشویق و حمایت کنید.

با گفتگوی باز و بدون قضاوت درباره تغییراتی که در رفتار، افکار یا ادراکات آنها مشاهده کرده‌اید، شروع کنید. با دقت گوش دهید و تجربیات آنها را تأیید کنید. اطمینان حاصل کنید که جستجوی کمک حرفه‌ای گامی مثبت به سوی درک و مدیریت شرایط آنهاست.

شما می‌توانید به آنها در یافتن مکان و ارتباط با متخصصان مراقبت‌های بهداشتی یا متخصصان سلامت روان کمک کنید که می‌توانند ارزیابی مناسبی انجام دهند و توصیه‌های درمانی مناسب را ارائه دهند. با این حال، آماده باشید که ممکن است در ابتدا به دلیل عدم بینش که در اسکیزوفرنی رایج است، مقاومت کنند یا نیاز به کمک را انکار کنند.

در شرایطی که فرد برای خود یا دیگران خطری فوری ایجاد می‌کند، یا اگر نتواند نیازهای اولیه خود را برای غذا، پوشاک یا سرپناه برآورده کند، ممکن است لازم باشد خدمات اورژانس یا تیم‌های مداخله در بحران را درگیر کند. سپس یک متخصص سلامت روان می‌تواند وضعیت را ارزیابی کند و تعیین کند که آیا بستری غیرارادی در بیمارستان لازم است یا خیر.

به یاد داشته باشید، نقش شما به عنوان یک دوست یا عضو خانواده حامی در کمک به عزیزانتان برای دسترسی به مراقبتی که نیاز دارد، حیاتی است، حتی زمانی که ممکن است خودشان نیاز به آن را تشخیص ندهند. با صبر، همدلی و استقامت، می‌توانید تفاوت چشمگیری در مسیر بهبودی آنها ایجاد کنید.

 

علائم شیزوفرنی

افکار و رفتار خودکشی در شیزوفرنی

افراد مبتلا به شیزوفرنی در مقایسه با جمعیت عمومی در معرض خطر بیشتری برای تجربه افکار خودکشی و اقدام به خودکشی هستند. اگر متوجه شدید فردی رفتار خودکشی نشان می‌دهد یا افکار خودآزاری را ابراز می‌کند، بسیار مهم است که فوراً اقدام کنید.

در چنین شرایطی ضروری است که فرد تنها نگذارد. اطمینان حاصل کنید که یک نفر همیشه در کنار آنها می‌ماند و نظارت و پشتیبانی مداوم ارائه می‌دهد. برای راهنمایی و کمک حرفه‌ای با یک خط تلفن پیشگیری از خودکشی یا خدمات مداخله در بحران تماس بگیرید.

خط ملی پیشگیری از خودکشی

این خط تلفنی از ساعت ۱۴ تا ۲۴ (نیمه شب) آماده ارائه خدمات به افرادی است که در شرایط بحرانی خودکشی قرار دارند. شماره تماس ۵۴۴۶۷۰۰۰ (نیاز به پیش شماره ۰۲۱ برای شهرستان ها و تلفن همراه) به صورت کاملاً محرمانه پاسخگو است.

محرمانه بودن تماس‌ها در این خط اصل اساسی است. تنها در مواردی که فرد تماس گیرنده رضایت دهد، اطلاعات تماس وی برای پیگیری‌های درمانی در روزهای آتی ثبت می‌شود.

در صورت لزوم تماس با یکی از اطرافیان فرد بحرانی، تلاش می‌شود تا با جلب رضایت تماس گیرنده، امکان گفتگو با یکی از اعضای خانواده یا نزدیکان وی فراهم گردد. 

این امر صرفاً در راستای حمایت و کمک به فرد در معرض خطر انجام می‌پذیرد. خدمات این خط تلفنی کاملاً رایگان بوده و هدف آن ارائه حمایت روانی و پیشگیری از اقدام به خودکشی در شرایط بحرانی است. افراد می‌توانند با اطمینان خاطر و بدون نگرانی از افشای هویت، از این خدمات بهره‌مند شوند.

به یاد داشته باشید که افکار و اعمال خودکشی همیشه باید جدی گرفته شوند. در جستجوی کمک فوری حرفه‌ای و خدمات پشتیبانی دریغ نکنید. با مداخلات و مراقبت‌های صحیح، افراد مبتلا به اسکیزوفرنی می‌توانند بر این چالش‌ها غلبه کنند و امید و معنا را در زندگی خود بیابند.

سخن پایانی

شیزوفرنی یک اختلال روانپزشکی پیچیده است که بر جنبه‌های مختلف زندگی فرد از جمله تفکر، احساسات، رفتار و ادراک تأثیر می‌گذارد. علائم این اختلال می‌تواند بسیار متنوع و گسترده باشد و شامل علائم مثبت مانند توهم و هذیان و همچنین علائم منفی مانند کژکاری عاطفی، انزوای اجتماعی و اختلال در تفکر استدلالی است.

با این حال، مهم است که درک کنیم افراد مبتلا به شیزوفرنی قادر به زندگی مستقل و پربار هستند، به شرطی که تحت درمان و حمایت مناسب قرار گیرند.

 درمان دارویی و روان‌درمانی می‌تواند در کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی آنها بسیار مؤثر باشد. علاوه بر این، حمایت خانواده و جامعه نیز نقش مهمی در کاهش انزوا و افزایش توانمندی این افراد دارد.

در نهایت، آگاهی از علائم شیزوفرنی و درک چالش‌های افراد مبتلا می‌تواند به کاهش انگ و تبعیض علیه آنها کمک کند. با پذیرش و همدلی، می‌توانیم محیطی امن و حمایت‌کننده برای این افراد فراهم کنیم تا بتوانند به زندگی عادی و سازنده خود ادامه دهند.