بیش فعالی چیست؟ علائم آن در بزرگسالان و کودکان

آیا تا به حال حس کرده‌اید که در وجودتان طوفانی از انرژی بی‌وقفه در جریان است؟ گویی نیرویی ناشناخته شما را به حرکت و جنب و جوش دائمی وا می‌دارد؟ اگر چنین حسی را تجربه کرده‌اید، شاید شما هم در زمره افراد مبتلا به پدیده‌ی جذاب “بیش‌فعالی” باشید اما درواقع بیش فعالی چیست و چه علائمی دارد.

بیش فعالی یک ویژگی است که معمولاً در کودکان و نوجوانان پرانرژی مشاهده می‌شود. این ویژگی به صورت بیش از حد فعالیت و حرکت در فعالیت‌های روزمره، عدم تمرکز، بی‌قراری، عجولی و انجام چند کار به صورت هم‌زمان بیان می‌شود. افراد بیش فعال معمولاً دچار مشکلاتی همچون کاهش توانایی تمرکز، دشواری در مدیریت زمان و انرژی، عدم توانایی در تصمیم‌گیری و از دست دادن اعتماد به نفس می‌شوند.

علت بیش فعالی ممکن است به عوامل ژنتیکی، محیطی یا ناشی از مشکلات عصبی و شناختی باشد. این وضعیت می‌تواند در صورت عدم مدیریت و درمان، به مشکلات جدی‌تری همچون اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) منجر شود؛ بنابراین، شناخت و درمان به موقع این وضعیت بسیار حیاتی است.

در این مطلب از مجله تخصصی مغز و اعصاب برین مگ به بررسی بیش فعالی چیست؟ و علائم آن می‌پردازیم پس تا انتهای مطلب با ما همراه باشید.

بیش فعالی چیست؟

بیش فعالی چیست؟ اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی (ADHD) که به اختصار بیش‌فعالی نامیده می‌شود، یک اختلال شایع عصبی-رشدی است که بر میلیون‌ها کودک و بزرگسال در سراسر جهان تأثیر می‌گذارد. این اختلال با علائمی همچون بی‌توجهی، بیش‌فعالی و رفتارهای تکانشی مشخص می‌شود.

بی‌توجهی در افراد مبتلا به بیش فعالی، شامل مشکلاتی در تمرکز، پیگیری دستورالعمل‌ها، سازماندهی و به یاد آوردن اطلاعات می‌شود. بیش‌فعالی، خود را در جنب و جوش و بی‌قراری مداوم، صحبت کردن بیش از حد و مشکل در صبر و سکوت نشان می‌دهد. رفتارهای تکانشی نیز شامل تصمیم‌گیری‌های عجولانه، بدون فکر کردن به عواقب، پریدن وسط حرف دیگران و بی‌توجهی به خطرات می‌شود.

شدت علائم بیش فعالی  در افراد مختلف متفاوت است و می‌تواند با گذشت زمان تغییر کند. این اختلال می‌تواند در زمینه‌های مختلف زندگی از جمله تحصیل، شغل، روابط و عزت نفس فرد مبتلا مشکلاتی ایجاد کند.

با این حال، مهم است که به خاطر داشته باشیم بیش فعالی  یک نقص یا ضعف شخصیتی نیست. این اختلال ناشی از تفاوت‌های عملکرد مغز فرد است و با درمان مناسب، افراد مبتلا به بیش فعالی  می‌توانند علائم خود را مدیریت کرده و زندگی پربار و معناداری داشته باشند.

علائم بیش فعالی در کودکان

علائم بی‌توجهی در کودکان مبتلا به بیش فعالی  عبارتند از:

  • مشکل در تمرکز و توجه به جزئیات
  • به نظر می‌رسد که به حرف دیگران گوش نمی‌دهند
  • به راحتی از یک فعالیت به فعالیت دیگر پرت می‌شوند
  • دستورات را به طور کامل دنبال نمی‌کنند
  • فراموشکار هستند و وسایل خود را گم می‌کنند
  • در انجام تکالیف و سازماندهی مشکل دارند
 

علائم بیش‌فعالی در کودکان مبتلا به بیش فعالی  عبارتند از:

  • بی‌قراری و جنب و جوش مداوم
  • دویدن یا بالا و پایین پریدن بیش از حد
  • صحبت کردن بیش از حد
  • مشکل در صبر و سکوت
  • مشکل در آرام و بی‌حرکت ماندن
  • مدام در حال تکان دادن دست و پا یا وول خوردن هستند
 

علائم تکانشگری در کودکان مبتلا به بیش فعالی  عبارتند از:

  • بدون فکر کردن عمل می‌کنند
  • وسط حرف دیگران می‌پرند
  • برای نوبت صبر نمی‌کنند
  • در موقعیت‌های خطرناک بدون احتیاط عمل می‌کنند
  • تصمیمات عجولانه می‌گیرند
  • به عواقب اعمال خود فکر نمی‌کنند
 
علائم دیگر بیش فعالی  در کودکان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
  • خلق و خوی متغیر
  • مشکل در کنترل خشم
  • عزت نفس پایین
  • مشکلات در روابط اجتماعی

علائم بیش فعالی در بزرگسالان به چه صورت است؟

علائم بیش‌فعالی در بزرگسالان می‌تواند به صورت متنوع ظاهر شود. برخی از علائم شایع بیش‌فعالی در بزرگسالان عبارتند از:

  • اضطراب و استرس زیاد: بیش‌فعالی می‌تواند منجر به افزایش سطح استرس و اضطراب در بزرگسالان شود.
  • عدم توانایی در مدیریت زمان: افراد بیش‌فعال ممکن است دچار مشکلات در برنامه‌ریزی و مدیریت زمان شوند.
  • اندازه‌گیری اضافی: بیش‌فعالی ممکن است منجر به انجام فعالیت‌های اضافی یا بیش از حد شود که موجب خستگی و استرس شود.
  • عدم تمرکز: افراد بیش‌فعال ممکن است دچار مشکلات در تمرکز و توجه به وظایف و فعالیت‌های روزمره شوند.
  • رفتارهای خودمراقبتی ناکارآمد: بیش‌فعالی ممکن است منجر به فراموشی از خودمراقبتی مناسب شود، از جمله خواب کافی، تغذیه سالم و ورزش منظم.
  • افزایش خشونت و خشم: بیش‌فعالی می‌تواند منجر به افزایش خشونت، خشم و رفتارهای تنش‌زا در بزرگسالان شود.
 

توجه به این علائم و در صورت نیاز مشاوره با متخصصان مربوطه می‌تواند به شناخت بهتر و مدیریت بهینه بیش‌فعالی کمک کند.

 

بیش فعالی چیست؟

علت بیش فعالی چیست؟

اگرچه علت دقیق بیش فعالی  ناشناخته است، شواهد نشان می‌دهند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند.

نقش عوامل ژنتیکی:

تحقیقات نشان داده‌اند که بیش فعالی  تا حد زیادی ارثی است. اگر یکی از والدین یا هر دو مبتلا به این اختلال باشند، احتمال ابتلای فرزند به طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد. مطالعات دوقلوها نیز نشان داده‌اند که همبستگی بالایی بین ابتلای دوقلوها به بیش فعالی  وجود دارد.

نقش عوامل محیطی:

عوامل محیطی متعددی نیز می‌توانند خطر ابتلا به بیش فعالی  را افزایش دهند، از جمله:

  • قرارگیری در معرض سموم: قرارگیری در معرض سموم عصبی مانند سرب یا سموم دفع آفات در دوران جنینی یا اوایل کودکی ممکن است خطر ابتلا به بیش فعالی  را افزایش دهد.
  • مصرف الکل و دخانیات در دوران بارداری: مصرف الکل یا دخانیات در دوران بارداری می‌تواند بر رشد مغز جنین تأثیر منفی بگذارد و خطر ابتلا به بیش فعالی  را افزایش دهد.
  • زایمان زودرس و کم‌وزنی: نوزادانی که زودتر از موعد یا با وزن کم به دنیا می‌آیند، بیشتر در معرض ابتلا به بیش فعالی  هستند.
  • مشکلات دوران کودکی: برخی از مشکلات دوران کودکی مانند سوء استفاده یا بی‌توجهی نیز می‌توانند خطر ابتلا به بیش فعالی  را افزایش دهند.
 
نقش عملکرد مغز در بیش فعالی چیست؟

تحقیقات نشان داده‌اند که در افراد مبتلا به بیش فعالی ، برخی از بخش‌های مغز به طور متفاوتی نسبت به افراد عادی کار می‌کنند. به عنوان مثال، قشر پیشانی مغز، که مسئول برنامه‌ریزی، کنترل رفتار و حل مسئله است، ممکن است در افراد مبتلا به بیش فعالی  کوچکتر باشد یا عملکرد ضعیف‌تری داشته باشد.

نقش دوپامین:

دوپامین یک ماده شیمیایی در مغز است که به انتقال سیگنال‌های عصبی کمک می‌کند. شواهد نشان داده‌اند که افراد مبتلا به بیش فعالی  سطوح پایین‌تری از دوپامین در مغز خود دارند. این امر می‌تواند به توضیح برخی از علائم بیش فعالی ، مانند بی‌توجهی، بیش‌فعالی و مشکل در کنترل تکانه‌ها کمک کند.

علت دقیق بیش فعالی  ناشناخته است، اما شواهد نشان می‌دهند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند. تحقیقات بیشتر برای درک بهتر این اختلال و یافتن درمان‌های موثرتر در حال انجام است.

 

عوارض شایع بیش فعالی چیست؟

بیش فعالی یا بیش فعالی  یکی از اختلالات روانی شایع در کودکان و نوجوانان است که ممکن است تا مرحله بزرگسالی باقی بماند. افراد مبتلا به این اختلال معمولاً دارای مشکلاتی مانند بی توجهی، بی انضباطی و بی ثباتی هستند. با این حال، عوارض بیش فعالی بیشتر از این مسائل نیز شامل می‌شود. بین عوارض شایع بیش فعالی می‌توان به مشکلات رفتاری، اختلالات خواب، مشکلات تحصیلی، مشکلات اجتماعی و اختلالات روانی اشاره کرد.

یکی از عوارض شایع بیش فعالی، مشکلات رفتاری می‌باشد. این مشکلات ممکن است شامل خشونت، عدم اطاعت از قوانین و مقررات، تناقض با افراد دیگر و گسترش اختلافات میان فرد مبتلا و افراد اطرافش شود. همچنین، افراد مبتلا به بیش فعالی ممکن است مشکلات خوابی داشته باشند که می‌تواند به کاهش توانایی آنها برای مدیریت احساسات و تمرکز منجر شود.

از طرفی، این عوارض می‌تواند باعث مشکلات تحصیلی و اجتماعی شود و در نتیجه باعث ایجاد اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب شود. به طور کلی، عوارض بیش فعالی می‌تواند تأثیرات بسیار گسترده‌ای بر روی زندگی روزمره و روانی فرد داشته باشد.

تفاوت بیش فعالی در کودکان و بزرگسالان چیست؟

تفاوت در نحوه بروز علائم:

  • کودکان: در کودکان، علائم بیش فعالی  بیشتر به صورت بیش‌فعالی و بی‌قراری، بی‌توجهی و عدم کنترل تکانه‌ها خود را نشان می‌دهد. آنها ممکن است در یک جا آرام ننشینند، مدام صحبت کنند، در کار دیگران دخالت کنند و بدون فکر عمل کنند.
  • بزرگسالان: در بزرگسالان، علائم بیش فعالی  ممکن است ظریف‌تر باشد و بیشتر به صورت مشکل در تمرکز، فراموشی، سازماندهی ضعیف، بی‌قراری و عدم صبر خود را نشان دهد. آنها ممکن است در محل کار یا مدرسه مشکل داشته باشند، روابط خود را به خطر بیندازند و در مدیریت زمان خود با مشکل مواجه شوند.
 

تفاوت در تأثیر بر زندگی:

  • کودکان: بیش فعالی  می‌تواند در تحصیل، روابط اجتماعی و عزت نفس کودکان اختلال ایجاد کند. همچنین ممکن است منجر به مشکلات رفتاری در خانه و مدرسه شود.
  • بزرگسالان: بیش فعالی  می‌تواند در شغل، روابط و سلامت روان بزرگسالان اختلال ایجاد کند. همچنین ممکن است منجر به مشکلات مالی و مشکلات حقوقی شود.
بیش فعالی چیست؟

روش های تشخیصی بیش فعالی چیست؟

تشخیص اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی (ADHD) فرآیندی است که شامل بررسی‌های مختلف علائم و رد سایر عوامل احتمالی می‌شود. هیچ آزمایش واحدی برای تشخیص بیش فعالی  وجود ندارد، اما متخصصان از ترکیبی از روش‌ها برای جمع‌آوری اطلاعات و رسیدن به تشخیص دقیق استفاده می‌کنند.

مراحل کلی فرایند تشخیص بیش فعالی  عبارتند از:

  1. مصاحبه بالینی:
  • اولین قدم معمولاً یک مصاحبه بالینی با متخصصی مانند روانپزشک، روانشناس یا متخصص اطفال است.
  • در این مصاحبه، متخصص سؤالاتی در مورد علائم، سابقه پزشکی، سابقه خانوادگی، عملکرد تحصیلی یا شغلی و سایر عوامل مرتبط با بیش فعالی  می‌پرسد.
  • همچنین ممکن است از والدین، معلمان یا سایر بزرگسالانی که با فرد در ارتباط هستند، سؤالاتی در مورد رفتار و عملکرد او در محیط‌های مختلف پرسیده شود.
 
  1. پرسشنامه‌ها و ابزارهای غربالگری:
  • از پرسشنامه‌ها و ابزارهای غربالگری متعددی برای ارزیابی علائم بیش فعالی  و احتمال ابتلا به این اختلال استفاده می‌شود.
  • این پرسشنامه‌ها معمولاً توسط والدین، معلمان و خود فرد تکمیل می‌شوند.
 
  1. معاینات فیزیکی و آزمایشات:
  • ممکن است معاینات فیزیکی و آزمایشاتی برای رد سایر علل احتمالی علائم، مانند مشکلات تیروئید، کم‌خونی یا عفونت‌ها انجام شود.
 
  1. ارزیابی‌های روانشناختی:
  • در برخی موارد، ممکن است ارزیابی‌های روانشناختی دقیق‌تری برای بررسی عملکرد شناختی، هوش و مهارت‌های حل مسئله انجام شود.
 
  1. معیارهای تشخیصی:
  • برای تشخیص بیش فعالی، فرد باید معیارهای خاصی را برآورده کند که در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) انجمن روانپزشکی آمریکا (APA) ذکر شده است.
  • این معیارها شامل وجود علائم بی‌توجهی، بیش‌فعالی-تکانشگری یا هر دو به طور مداوم برای حداقل شش ماه در دو یا چند محیط (مانند خانه، مدرسه یا محل کار) و در حدی که در عملکرد تحصیلی، شغلی یا اجتماعی فرد اختلال ایجاد کند، می‌شود.

روش های درمانی

روش‌های درمانی دارویی:
  • داروهای محرک: داروهای محرک رایج‌ترین نوع داروی مورد استفاده برای درمان بیش فعالی  هستند. این داروها با افزایش سطح دوپامین و نوراپی نفرین در مغز عمل می‌کنند. داروهای محرک می‌توانند به بهبود تمرکز، کاهش بی‌قراری و تکانشگری و افزایش انگیزه کمک کنند.
 
  • داروهای غیر محرک: داروهای غیرمحرک نیز می‌توانند برای درمان بیش فعالی  استفاده شوند. این داروها معمولاً به عنوان جایگزینی برای داروهای محرک یا برای استفاده در کنار آنها تجویز می‌شوند. داروهای غیرمحرک می‌توانند به بهبود علائم بی‌قراری، تکانشگری و پرخاشگری کمک کنند.
 
روش‌های درمانی غیردارویی:
  • رفتار درمانی شناختی (CBT): CBT نوعی درمان است که به افراد مبتلا به بیش فعالی  کمک می‌کند تا الگوهای تفکر و رفتار خود را که در علائم آنها نقش دارد، شناسایی و تغییر دهند. CBT می‌تواند به بهبود مهارت‌های حل مسئله، مدیریت زمان و کنترل خشم کمک کند.
  • آموزش مهارت‌های اجتماعی: آموزش مهارت‌های اجتماعی به افراد مبتلا به بیش فعالی  کمک می‌کند تا مهارت‌های لازم برای تعامل موثر با دیگران را یاد بگیرند. این آموزش می‌تواند شامل یادگیری نحوه برقراری ارتباط، حل تعارض و ایجاد روابط شود.
  • حمایت خانواده و مدرسه: حمایت خانواده و مدرسه برای افراد مبتلا به بیش فعالی  بسیار مهم است. والدین و معلمان می‌توانند با ارائه ساختار، انتظارات واضح و تشویق مثبت به افراد مبتلا به بیش فعالی  کمک کنند.
بیش فعالی چیست؟

روش های درمان خانگی

برخی از روش‌های مؤثر درمان خانگی بیش فعالی  عبارتند از:

  1. ایجاد نظم و انضباط:
  • ایجاد برنامه روزانه و روتین ثابت برای خواب، غذا خوردن و انجام فعالیت‌ها می‌تواند به افراد مبتلا به بیش فعالی  در سازماندهی زمان و تمرکز بر وظایفشان کمک کند.
  • تجزیه وظایف بزرگ به وظایف کوچک‌تر و قابل‌کنترل‌تر نیز می‌تواند به مدیریت احساس فرسودگی و افزایش انگیزه کمک کند.
  1. رژیم غذایی سالم:
  • مصرف یک رژیم غذایی سالم و متعادل که سرشار از میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئین باشد، می‌تواند به بهبود عملکرد مغز و کاهش علائم بیش فعالی  کمک کند.
  • اجتناب از مصرف غذاهای فراوری‌شده، غذاهای پرچرب و پر شکر نیز می‌تواند مفید باشد، زیرا این غذاها می‌توانند علائم بیش فعالی  را تشدید کنند.
  1. ورزش منظم:
  • فعالیت بدنی منظم، مانند ورزش هوازی، می‌تواند به افزایش سطح دوپامین و نوراپی‌نفرین در مغز کمک کند که این امر می‌تواند به بهبود تمرکز، کاهش بی‌قراری و افزایش انگیزه کمک کند.
  • ۳۰ دقیقه ورزش در بیشتر روزهای هفته می‌تواند برای افراد مبتلا به بیش فعالی  مفید باشد.
  1. خواب کافی:
  • کمبود خواب می‌تواند علائم را تشدید می‌کند.
  • افراد مبتلا به بیش فعالی  باید ۷ تا ۹ ساعت خواب باکیفیت در شب داشته باشند.
  1. تکنیک‌های آرامش‌بخش:
  • تکنیک‌های آرامش‌بخش مانند مدیتیشن، یوگا و تنفس عمیق می‌توانند به کاهش استرس، اضطراب و بی‌قراری در افراد مبتلا به بیش فعالی  کمک کنند.
  1. مدیریت محرک‌ها:
  • محدود کردن زمان صرف شده در مقابل صفحه نمایش، مانند تلویزیون، رایانه و تلفن همراه، می‌تواند به کاهش علائم بیش فعالی  در برخی افراد کمک کند.
  • ایجاد یک محیط آرام و بدون درهم‌برهمی در خانه و محل کار نیز می‌تواند به تمرکز و تمرکز افراد مبتلا به بیش فعالی  کمک کند.
  1. حمایت اجتماعی:
  • صحبت با دوستان، اعضای خانواده یا یک درمانگر می‌تواند به افراد مبتلا به بیش فعالی  در مقابله با چالش‌های این اختلال و احساس تنهایی کمتر کمک کند.
  • گروه‌های حمایتی نیز می‌توانند منبع ارزشمندی از اطلاعات و پشتیبانی برای افراد مبتلا به بیش فعالی  و خانواده‌هایشان باشند.

سخن پایانی

در پایان این مقاله، می‌توان به اهمیت شناخت و مدیریت بیش‌فعالی در زندگی انسان‌ها اشاره کرد. بیش‌فعالی یک ویژگی روانی پیچیده است که می‌تواند تأثیرات گسترده‌ای بر زندگی فردی و اجتماعی داشته باشد. از این رو، آگاهی از علائم و راهکارهای مؤثر برای مدیریت بیش‌فعالی امری حیاتی است که می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی و ارتقای عملکرد افراد کمک کند.

اگر شما یا فرزندتان علائمی از بیش فعالی  را تجربه می‌کنید، مهم است که برای تشخیص و درمان به یک متخصص پزشکی مراجعه کنید. تشخیص و درمان زودهنگام می‌تواند به افراد مبتلا به بیش فعالی  کمک کند تا بر چالش‌های این اختلال غلبه کرده و به پتانسیل کامل خود برسند.

به یاد داشته باشید، بیش فعالی  یک بیماری شرم‌آور نیست. این یک اختلال رشدی عصبی است که بر نحوه عملکرد مغز تأثیر می‌گذارد. با آگاهی و حمایت مناسب، افراد مبتلا به بیش فعالی  می‌توانند زندگی شاد و موفقی داشته باشند.